واکسیناسیون در بدو ورود (واکسیناسیون اسپری) یکی از رایجترین و موثرترین روشهای ایمنسازی جوجههای یکروزه در سالن پرورش است. این واکسنها معمولاً به صورت اسپری درشت قطره (Spray) بر روی جوجهها پاشیده میشوند و هدف اصلی آنها، تحریک سیستم ایمنی مخاطی چشم و دستگاه تنفسی فوقانی علیه بیماریهای تنفسی و ویروسی شایع است.
در ادامه، مراحل، نکات کلیدی و اصول صحیح انجام این کار را بررسی میکنیم:
۱. چرا واکسیناسیون اسپری در بدو ورود انجام میشود؟
· هدف قرار دادن مخاط: بیماریهایی مانند برونشیت عفونی (IB) و نیوکاسل (ND) از طریق دستگاه تنفسی وارد بدن میشوند. اسپری کردن واکسن روی چشم و بینی جوجه، اولین خط دفاعی (ایمنی موضعی) را در همان نقطه ورود ویروس تقویت میکند.
· سهولت و سرعت: در یک گله چند ده هزار قطعهای، این سریعترین روش برای واکسیناسیون انبوه است.
· کاهش استرس: نسبت به تزریق انفرادی (که برای جوجه یکروزه بسیار استرسزاست) روش ملایمتری است.
۲. واکسنهای رایج در بدو ورود
· واکسن برونشیت عفونی (IB): معمولاً به صورت تکتایی یا ترکیبی با نیوکاسل.
· واکسن نیوکاسل (ND): سویههای B1 یا Lasota (به صورت قطره چشمی یا اسپری).
· واکسنهای ترکیبی: مانند IBD (برونشیت + نیوکاسل).
۳. تجهیزات مورد نیاز
· اسپریر (اسپریپک): سمپاش مخصوص واکسیناسیون طیور که قطرات درشت تولید میکند (اسپری پشتی یا اتوماتیک).
· آب مقطر یا آب سرد تمیز (فاقد کلر): کلر موجود در آب شهری ویروس واکسن را از بین میبرد.
· شیر خشک بدون چربی (اسکیم میلک): به عنوان تثبیتکننده واکسن استفاده میشود تا ویروس در آب زنده بماند و از بین نرود.
· لیوان یا بطری مدرج برای اندازهگیری دقیق آب.
· یخ (در صورت نیاز): برای خنک نگه داشتن محلول واکسن در هوای گرم.
۴. مراحل انجام واکسیناسیون اسپری
1. آمادهسازی قبل از ورود جوجهها:
· ابتدا آب مصرفی برای واکسن را آماده کنید. به ازای هر ۱۰۰۰ قطعه جوجه، حدود ۲۵۰ تا ۵۰۰ سیسی آب سرد و تمیز (آب مقطر یا آب جوشیده سرد شده) در نظر بگیرید.
· به ازای هر ۲۰ لیتر آب، ۵۰ تا ۱۰۰ گرم شیر خشک بدون چربی اضافه کنید. این کار را حداقل ۱۰ دقیقه قبل از حل کردن واکسن انجام دهید تا شیر خشک کاملاً حل و کلرزدایی شود.
· محلول را در یخدان یا کنار یخ قرار دهید تا خنک بماند.
2. زمان واکسیناسیون:
· واکسیناسیون معمولاً پس از تخلیه جوجهها از جعبهها و پخش شدن آنها در داخل سالن (معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه بعد) انجام میشود تا جوجهها کمی مستقر شوند.
· بهتر است دربها و دریچهها را ببندید تا جریان هوا باعث پراکنده شدن قطرات واکسن نشود.
3. تهیه محلول واکسن:
· ویالهای واکسن را از یخچال خارج کرده و دقیقاً طبق دستورالعمل، آنها را در محلول آب و شیر خشک حل کنید. از تکانهای شدید خودداری کنید (واکسنها ویروس زنده هستند، اما تکان شدید میتواند به آنها آسیب بزند).
4. اسپری کردن:
· محلول واکسن را داخل مخزن اسپریر بریزید.
· نازل اسپری را حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر بالای سر جوجهها نگه دارید.
· با سرعت ثابت و آرام در طول سالن راه بروید و به صورت یکنواخت روی تمام جوجهها اسپری کنید. هدف این است که قطرات درشت روی سر و پشت جوجهها بنشیند و جوجهها با نگاه کردن به بالا و تکان دادن خود، واکسن را از روی پرها لیس بزنند و جذب مخاط چشم و بینی کنند.
· دقت کنید که اسپری به صورت مستقیم و با فشار زیاد به جوجهها برخورد نکند (باعث استرس میشود).
5. پس از واکسیناسیون:
· بلافاصله پس از اتمام کار، وسایل را بشویید.
· چراغها را طبق روال روشن نگه دارید و آب و دان در دسترس باشد.
· سیستم تهویه را مجدداً راهاندازی کنید.
۵. نکات حیاتی برای موفقیت واکسیناسیون
· واکسن را در دمای مناسب نگه دارید: واکسنها تا لحظه استفاده باید در یخچال (دمای ۲ تا ۸ درجه) نگهداری شوند.
· سرعت عمل: از لحظه باز کردن ویال تا پایان واکسیناسیون، زمان را از دست ندهید. ویروس واکسن پس از حل شدن در آب، به سرعت قدرت خود را از دست میدهد. حداکثر زمان مجاز برای مصرف محلول واکسن ۳۰ تا ۴۵ دقیقه است.
· آب بدون کلر: هرگز از آب شهری بدون رفع کلر استفاده نکنید. کلر واکسن را میکشد. استفاده از شیر خشک بیچربی برای خنثی کردن اثر کلر و محافظت از ویروس ضروری است.
· قطرات درشت: از سمپاشی استفاده کنید که قطرات ریز (مه) تولید نکند. قطرات ریز وارد عمق ریه شده و باعث واکنش شدید تنفسی (واکنش واکسن) میشود. قطرات درشت باید روی مخاط چشم و بینی بنشیند.
· واکنش واکسن: پس از ۳ تا ۵ روز، ممکن است جوجهها علائم خفیف تنفسی (عطسه، خسخس) نشان دهند که نشانه فعال شدن سیستم ایمنی است. اگر این علائم شدید بود، احتمالاً خطایی در واکسیناسیون (غلظت بالا، قطرات ریز) رخ داده است.
نتیجهگیری
واکسیناسیون اسپری در بدو ورود، پایه ایمنی گله شما را میسازد. رعایت دقیق زنجیره سرد، کیفیت آب، اندازه قطرات و یکنواختی پاشش تعیینکننده موفقیت آن است. این کار ساده به نظر میرسد، اما کوچکترین اشتباهی میتواند باعث بیاثر شدن واکسن و در نتیجه تلفات سنگین در آینده شود.